HISTORIA

  BRYGADA SYBERYJSKA

http://portalhistoryczny.org/img/hist/pw0802.jpg

Historia Brygady Syberyjskiej, która walczyła o Chorzele w sierpnia 1920 roku sięga jeszcze roku 1917 i zaczyna się w dalekich rejonach na wschód od Moskwy. W tym czasie dawne imperium rosyjskie dogorywało i Polacy tam przebywający dostrzegli szansę na odzyskanie wolności i powrót do kraju. W 1918 roku powołano do życia Polski Komitet Wojenny zajmujący się werbunkiem ochotników. Ożywione działanie tej organizacji doprowadziło do powstania 5 Dywizji Strzelców Polskich (w sumie ok. 12 tys. żołnierzy). Na jej czele stanął płk Kazimierz Rumsza.

Od jesieni 1919 r. – wskutek wielkiej ofensywy bolszewickiej – Dywizja wycofywała się na wschód jako tylna straż wojsk antyrewolucyjnych. W styczniu 1920 r. 5 Dywizja Strzelców Polskich została otoczona i musiała skapitulować koło stacji kolejowej Klukwiennaja (120 km na wschód od Krasnojarska) przed wojskami bolszewickiemi.

Jednakże około tysiąca żołnierzy nie uznało kapitulacji i – podzieliwszy się na małe oddziałki – przebiła się na własną rękę do Irkucka i dalej, przez Mongolię i Mandżurię, na wybrzeże Morza Japońskiego. Tam Polacy zaokrętowali się na pokład brytyjskiego statku i po blisko trzymiesięcznej podróży, dotarli na do Gdańska. Wyokrętowali się dokładnie 1 lipca 1920 roku. Niemal od razu zgłosili się do polskich formacji wojskowych – w kraju bowiem nadchodził czas decydującego starcia w wojnie z bolszewikami. Ostatecznie z tych ochotników sformowano batalion strzelców i Legię Oficerską, a nieco później, gdy do oddziału dołączyło ok. 5 tys. ochotników m.in. z Kalisza, Kutna czy Łodzi, została utworzona brygada piechoty, nazwana później Brygadą Syberyjską.

W początkach sierpnia Brygada Syberyjska została włączona w skład 5 Armii dowodzonej przez gen. Władysława Sikorskiego. Podzielono ją na 2 pułki, które początkowo nosiły takie numery: 1. i 2. Syberyjski Pułk Piechoty. 14 sierpnia 1920 r. 1 SPP bił się z bolszewikami pod Borkowem i Zawadami. Kilka dni później, po zwycięskiej bitwie o Warszawę, 5 Armia Polska pod dowództwem Władysława Sikorskiego rozpoczęła ofensywę na północy Mazowsza. 1 spp został skierowany w stronę Chorzel, by tu odciąć drogę uciekającym wojskom bolszewickim, które zapędziły się aż w rejon Grudziądza.

1 Syberyjski Pułk Piechoty uwolnił Chorzele od wojsk radzieckich w bitwie, która wywiązała się tu 22 sierpnia. To nie był jednak koniec walk. Okazało się bowiem, że tędy ma zamiar przebić się III Korpus Konny pod dowództwem Gaj-Chana. W nocy z 22 na 23 sierpnia Kozacy zaatakowali nieprzygotowane wojska polskie, które nie do końca miały rozeznanie co do siły wroga. Oddziały bolszewickie za wszelką cenę chciały zdobyć Chorzele, by znaleźć wolną drogę wzdłuż granicy polsko-pruskiej i przebić się przez Myszyniec i Kolno na północny wschód.

Walki w Chorzelach trwały przez cały dzień, do godzin wieczornych. W końcu 1 Syberyjski Pułk Piechoty musiał ustąpić i wycofać się w rejon Małowidza. Polacy odzyskali Chorzele w nocy z 23 na 24 sierpnia, gdy korpus Gaj-Chana uciekł na północny wschód. Bolszewicy zdążyli jednak okrutnie zamęczyć żołnierzy z 1 SPP, których znaleziono w samym mieście.

Członkowie III Korpusu Konnego stosowali się do rozkazu swych przełożonych: do niewoli nie brać. Toteż zastałych w mieście polskich żołnierzy wyłapano, rozebrano, po czym zasieczono szablami. Generał Lucjan Żeligowski, który wizytował pole walki dzień później, tak opisywał swoje odczucia: „Widok pola walki robił przykre wrażenie. Leżała wielka na nim ilość trupów. Byli to w większości nasi żołnierze, ale nie tyle ranni i zabici w czasie walk, ile pozabijani po walce. Całe długie szeregi trupów, w bieliźnie tylko i bez butów, leżały wzdłuż płotów i w pobliskich krzakach. Byli pokłuci szablami i bagnetami, mieli zmasakrowane twarze i powykłuwane oczy” [cyt. za: R. Waleszczak, Przasnysz i powiat przasnyski w latach 1866-1939]. W zbiorowej mogile pochowano przynajmniej 83 bezimiennych żołnierzy oraz ciało ppor. Mieczysława Karczewskiego, dowódcy oddziału.

W 2007 roku rozpoczęła się wielka akcja modernizacji zapomnianej przez lata mogiły żołnierzy Brygady Syberyjskiej pochowanych na chorzelskim cmentarzu parafialnym. Przez trzy lata akcje Towarzystwa Przyjaciół Chorzel i jednego z mieszkańców miasta, Bolesława Więckowskiego – inicjatora odbudowy kwatery – doprowadziły do gruntownej odnowy samej mogiły i pobudowania nowego pomnika poświęconego Sybirakom. Uroczyste odsłonięcie monumentu nastąpiło 22 sierpnia 2010 roku, w przeddzień 90. rocznicy bitwy o Chorzele. Brał w nim udział m.in. Waldemar Strzałkowski reprezentujący Kancelarię Prezydenta RP.

 

Pytania na konkurs wiedzy na zawodach CHORZELE – 07.09.2014 r.:

1. Jak nazywała się pierwsza polska formacja wojskowa powołana jeszcze w Rosji, z której powstała potem Brygada Syberyjska?

2. Kto dowodził pierwszą polską formacją wojskową powstałą w Rosji w 1919 roku?

3. Jak żołnierze polscy dostali się z Syberii do Polski?

4. Którego dnia Sybiracy przybyli do Polski po powrocie z przymusowej emigracji?

5. Kiedy tej formacji wojskowej nadano nazwę Brygada Syberyjska?

6. Ile pułków liczyła Brygada Syberyjska?

7. Skąd pochodzili ochotnicy, którzy zasilili szeregi Brygady Syberyjskiej już w Polsce?

8. W skład której armii weszła Brygada Syberyjska w okresie Bitwy Warszawskiej?

9. Kto dowodził armią, w skład której wchodziła Brygada Syberyjska?

10. Wymień jeszcze jedno miejsce oprócz Chorzel, w której walczyła Brygada Syberyjska.

11. Którego dnia po raz pierwszy żołnierze Brygady Syberyjskiej znaleźli się w Chorzelach?

12. Jak nazywał się dowódca bolszewicki, którego żołnierze zmasakrowali ciała poległych Sybiraków w Chorzelach?

13. Wskaż dokładną datę bitwy o Chorzele z okresu wojny polsko-bolszewickiej.

14. Jak nazywał się dowódca oddziału Brygady Syberyjskiej, który został pochowany w Chorzelach?

15. Ilu łącznie żołnierzy pochowano w chorzelskiej kwaterze wojskowej?

16. Który pułk Brygady Syberyjskiej walczył o Chorzele?

17. Kiedy Chorzele zostały ostatecznie oswobodzone z rąk bolszewickich?

18. W którą stronę uciekali bolszewicy, którzy przebijali się w Chorzelach przez linie obronne Brygady Syberyjskiej?

19. Kiedy rozpoczęła się w Chorzelach wielka akcja odnawiania kwatery żołnierzy Brygady Syberyjskiej?

20. Jak nazywał się inicjator akcji renowacji kwatery Sybiraków pochowanych w Chorzelach?

21. Kiedy odbyło się uroczyste odsłonięcie nowego pomnika poświęconego Sybirakom?

22. Kto uczestniczył w odsłonięciu pomnika w Chorzelach?

 

 

 

 

I WOJNA ŚWIATOWA NA ZIEMI PRZASNYSKIEJ

FERDYNAND

28 lipca br. mija setna rocznica wybuchu I wojny światowej nazywanej „Wielką Wojną”. Impulsem do jej wybuchu stał się zamach
w Sarajewie w wyniku którego 28 czerwca 1914 r. zamordowany został austriacki następca tronu, arcyksiążę Franciszek Ferdynand.
Kraje europejskie połączone były sojuszami. Ententę tworzyły m.in. Wielka Brytania, Francja, Rosja. Państwa centralne tworzyły m.in. Austro-Węgry, Niemcy, Turcja.
28 lipca 1914 Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii. W odpowiedzi Rosja ogłosiła powszechną mobilizację. 1 sierpnia 1914 r. II Rzesza (Niemcy) wypowiedziała wojnę Rosji, a dwa dni później Francji. Wybuchła wojna, a Europę podzieliły dwa fronty t.z.w. zachodni oraz wschodni, który przebiegał przez ziemie polskie.
Polacy zostali wcieleni do wszystkich armii zaborczych i walczyli po różnych stronach konfliktu biorąc udział w bratobójczej walce.
Ziemia przasnyska od pierwszych dni wojny stała się areną walk. Miała ona poważne znaczenie militarne zarówno dla Rosji jak i Niemiec. Była to najkrótsza droga z Prus Wschodnich(Niemcy) w kierunku Warszawy. Już w sierpniu 1914 r. teren obecnego powiatu stał się miejscem przemarszu i koncentracji 2 Armii generała Samsonowa przed atakiem na Prusy. W mieście zapanował chaos, żołnierze plądrowali sklepy, Kozacy podpalili synagogę. Miejscowa ludność została zmuszona do ewakuacji. Po przegranej przez gen. Samsonowa (23-31 sierpnia) bitwie pod Tanenbergiem Rosjanie wycofali się w rejon Przasnysza. Walki przybrały charakter uporczywych starć o poszczególne miejscowości w strefie przygranicznej powiatu przasnyskiego. Janowo do końca września palone było 3- krotnie. 5 września Prusacy dotarli do Chorzel niszcząc miasto.
W listopadzie i grudniu rozpoczęły się walki o Przasnysz. Miasto wielokrotnie przechodziło z rąk do rąk. Od 18.02 do 26.03. 1915 roku wrogie armie starły się w czasie tzw. „Operacji Przasnyskiej”- II bitwy przasnyskiej. Wyniszczające walki (około 105 tys. zabitych i rannych) nie przyniosły rozstrzygnięcia, a zmagania przybrały charakter wojny pozycyjnej.
13 lipca 1915 roku gwałtowny ogień artyleryjski z 800 dział rozpoczął kolejna niemiecką ofensywę – II bitwę przasnyską. Po trwającym niespełna dobę ataku Rosjanie wycofali się z miasta ( podczas walk poległo ok. 55 tys. żołnierzy).
Bitwy przasnyskie lutowa i lipcowa zniszczyły zabudowę Przasnysza w 70% i wyludniły miasto. Część okolicznych wsi niemal zniknęła z powierzchni ziemi. Niemcy wygrali bitwę i front przesunął się daleko na wschód opuszczając ziemie polskie. Po walkach pozostały liczne cmentarze wojenne, na których spoczywają żołnierze różnych wyznań i narodowości, są wśród nich również Polacy.Na terenie gminy Czernice Borowe znajdują się w Chojnowie i Obrębcu. W sąsiednich znajdują się np. w Pszczółkach Górnych, Jednorożcu, Lipie, Bartnikach, Świętym Miejscu, Rycicach. Parciakach, Budach Rządowych.